محمد حسن خان اعتماد السلطنه
45
مرآة البلدان ( فارسى )
شهرى است جديد كه در اسلام بنا شده « 53 » . مستوفى در نزهة القلوب گويد اردشير خره منسوب است به اردشير بابكان و اول شهر اين كوره فيروزآباد است ( نام همانجور است كه ذكر شد و شرح آن بيايد ) . در فارس آن را دار الملك اصطخر گرفته بودند و اين كوره قديمىتر از ديگر كورههاست . زينة المجالس مطابق است با نزهة القلوب . مؤلف گويد شرح اين بلاد الكه در محل خود داده خواهد شد . اردوال [ مع - مر ] « 54 » : شهر كوچكى است ميانهء واسط و جبل و خوزستان . چند زيارتگاه دارد . بعضى بهجاى اردوال ، اردوان گفتهاند . اردوباد [ نز ] : قصبهاى است در آذربايجان و باغستان زياد دارد و غله و انگور و ميوهاش نيكو و آبش از كوههاى قبان ( كيان ) خيزد و فاضل آن آب در ارس ريزد « 55 » . زينة المجالس مطابق است با نزهة القلوب . اردهن [ مع - مر ] « 56 » : قلعهء محكمى است از اعمال رى از ناحيهء دماوند و طبرستان . ميانهء آن قلعه و رى سه روز راه است . ارز [ مع - مر ] : شهر كوچكى است در ابتداى جبال طبرستان از ناحيهء ديلم . قلعهء
--> ( 53 ) - كورههاى پارس پنج كورهاند و بزرگتر و فراختر كورهء اصطخر است و اصطخر شهرى است بزرگ . چند اردشير خوره باشد به بزرگى و به اردشير خوره شهرهاست چون شيراز و سيراف ، اما جور قصبهء اردشير خوره است به حكم آنكه او بنا كرد و دار الملك وى آنجا بود و شيراز اگرچه قصبهء پارس است و ديوان سراى امارت آنجانب محدث است در مسلمانى ساختهاند ( ص 96 و 97 مسالك و ممالك اصطخرى ) . ( 54 ) - ظاهرا همينجاست كه در كتاب البلدان ابن فقيه « ارتوى » ضبط شده ( ص 26 ) و در احسن التقاسيم : « ارتوان » ص 357 . ( 55 ) - آبش از كوههاى قبان خيزد و فضلابش به ارس ريزد ( ص 102 نزهة القلوب ) . ( 56 ) - در همين قلعه بود كه سلطان محمد خوارزمشاه مقدارى از جواهر و نفايس را پنهان كرد ولى بعد به دست مغولها افتاد و باز در همين قلعه بود كه به امر جلال الدين خوارزمشاه استخوانهاى پدرش را پس از انتقال از آبسكون دفن كردند ولى مغولها آن استخوانها را از خاك برآورده آتش زدند ( تاريخ مغول عباس اقبال صفحات 38 ، 41 و 130 ) .